„Rozpoczęte samorzutnie działania lotnicze we Lwowie wymagały nowego znakowania samolotów, noszących dotychczas czarne krzyże, emblematy państw centralnych.

W początku listopada 1918 r. lotnicy zamalowali na zdobytych samolotach odznaki obce, przyjmując, jako własne: pasy biało-czerwone – we Lwowie, tarczę napół białą i czerwoną – w Warszawie lub literę Z w białem polu – w Krakowie. 1 grudnia nastąpiło ujednostajnienie znakowania.

Mało znana jest historja powstania tego znaku. Jeszcze za czasów austriackich por.-pilot Stefan Stec miał na swym samolocie myśliwskim, jako własną odznakę, szachownicę biało-czerwoną. W czasie listopadowych walk pod Lwowem por. Stec przyleciał do Warszawy. Szachownica podobała się ppłk. Łossowskiemu, który polecił ją wprowadzić, jako państwową odznakę lotnictwa wojskowego.”

Tak fakt powstania biało-czerwonej szachownicy jako znaku polskich samolotów wojskowych opisany jest w wydanej w 1933 roku księdze KU CZCI POLEGŁYCH LOTNIKÓW KSIĘGA PAMIĄTKOWA – PRACA ZBIOROWA POD NACZELNĄ REDAKCJĄ MJR. DYPL. PIL. MARJANA ROMEYKI.

Przytoczony ROZKAZ szefa Sztabu Generalnego W.P. nr 38 był jednostronicowym dokumentem i miał taki wygląd:

 

Należy tu podkreślić fakt, że ów dokument powstał w niespełna trzy tygodnie po ogłoszeniu przez Polskę niepodległości.

W roku 1921 roku wydano kolejny akt stanowiący o zasadach umieszczania szachownicy na samolotach. INSTRUKCJA WL15 – OGÓLNE WARUNKI TECHNICZNE PŁATOWCÓW określiła szachownicę jako znak, który składa się z kwadratu podzielonego na cztery równe części tak, że tworzą się cztery kwadraty koloru na przemian amarantowego i białego. Kwadrat ten znajduje się w obwódce szerokości 0,05 m, koloru również na przemian białego i amarantowego. Winien on być umieszczony na dolnej powierzchni górnych płatów oraz z każdej strony steru kierowniczego.

Takie dokumenty obowiązywały do dnia 01. Marca 1931 roku, kiedy to ukazało się ROZPORZĄDZENIE PREZYDENTA RP NR 129. Szachownica została opisana jako "kwadrat, podzielony na cztery równe pola, z których lewe górne i prawe dolne są barwy czerwonej z obwódką białą, lewe dolne zaś i prawe górne barwy białej z obwódką czerwoną. Stosunek obwódek do pola wynosi 1:5". Dokument ten precyzuje również wygląd i wymiary FLAGI WOJSKOWEJ i położenie szachownicy na powierzchni samolotów.

W latach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej tematyka znaków Sił Zbrojnych została zawarta dopiero w DEKRECIE Z DNIA 9 LISTOPADA 1955 ROKU który został ogłoszony w Dzienniku Ustaw PRL Nr 47 z 31 grudnia 1955 roku pod pozycją 315. W art. 13 tego aktu sprecyzowane jest, że "Szachownicą lotniczą jest kwadrat o barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podzielony na cztery równe pola, z których lewe górne i prawe dolne są barwy czerwonej z obwódką białą, a pozostałe barwy białej z obwódką czerwoną". W punkcie 2 jest zapis, że "Wzór szachownicy lotniczej zawiera załącznik nr 4". Ów załącznik pokazuje szachownicę z takim układem pól:

 

Taki wygląd szachownicy obowiązywał do roku 1993.Ustawa z 19.02.1993 roku o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w art. 22 punkcie 1 definiuje, że "Znakiem wojskowych statków powietrznych jest biało-czerwona szachownica lotnicza o barwach Rzeczypospolitej Polskiej, podzielona na cztery równe pola ze skrajami o naprzemiennych barwach. Stosunek szerokości skraju do długości krawędzi pola szachownicy wynosi 1:5. W punkcie 2czytamy, że Wzór szachownicy lotniczej zawiera załącznik nr 10".

Jak widzimy wprowadzony nowy wzór szachownicy zamienia kolejność pól obracając „starą” szachownicę o 90°. Taki układ pól jest poprawny HERALDYCZNIE natomiast nie nawiązuje on do ponad siedemdziesięciu lat TRADYCJI.

W interpelacji nr 13462 do ministra obrony narodowej w sprawie przywrócenia dawnego położenia biało-czerwonej szachownicy lotniczej zgłaszający posłowie Tomasz Rzymkowski, Bartosz Jóźwiak i Paweł Szramka tak odnoszą się do obowiązującego układu pól szachownicy:

"Ustawą z dnia 19 lutego 1993 r. o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej obrócono szachownicę o 90°. Ten 'nowy' wzór znaku zupełnie ignoruje tradycję, przedkładając nad nią rzekomą poprawność heraldyczną. Co ciekawe, nawet władze PRL nie zmieniły po wojnie kształtu i ustawienia szachownicy, a zrobiono to w wolnej Polsce, rękoma grupy osób podających się za specjalistów w dziedzinie lotnictwa. Zostało to skrytykowane przez wielu publicystów lotniczych i historyków, na czele z niekwestionowanym autorytetem, jakim był Szymon Kobyliński.

Obecny wzór to oznaczenie stosowane od 1885 roku do dziś w państwowej kolei francuskiej SNCF jako tabliczka zakazująca wjazdu. Trudno taki stan rzeczy zaakceptować. Przywróćmy właściwe znaczenie słowu „tradycja” w odniesieniu do polskich skrzydeł. Niech krótkotrwały epizod z obróconą, nieprawidłową polską szachownicą lotniczą zostanie zapomniany, a na naszych samolotach pojawi się ponownie jeden z najpiękniejszych znaków lotniczych świata w jego historycznie uwarunkowanej i podkreślonej wieloma ofiarami postaci, która dla polskich pilotów II wojny światowej była znakiem, pod którym walczyli i za który ginęli.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy istnieje możliwość uruchomienia przez MON procedury przywracającej historyczną, wynikającą z przeszło siedemdziesięcioletniej tradycji, postać oznakowania statków powietrznych polskich Sił Powietrznych biało-czerwoną szachownicą obowiązującą przed zmianami uchwalonymi w 1993 r.?"

W odpowiedzi Sekretarz Stanu w MON Pan Michał Dworczyk odpowiedział, że:

-Kwestie zasygnalizowane w interpelacji są niewątpliwie istotne w aspekcie przywracania i kultywowania szczytnych tradycji polskiego oręża. Jednakże przedmiotowe propozycje, dotyczące szachownicy wojskowej, z uwagi na ich złożoność, wymagają szczegółowych analiz pod kątem prawnym, organizacyjnym i finansowym. Uzasadnione są również merytoryczne konsultacje z historykami wojskowości oraz pozyskanie opinii środowisk lotniczych i kombatanckich. Z tego względu udzielenie wyczerpującej i jednoznacznej odpowiedzi na postawione w interpelacji pytania obecnie nie jest możliwe.

-Podsumowując, pragnę zapewnić, że resort obrony narodowej przywiązuje dużą wagę do działań w omawianym obszarze. W ostatnim czasie w Wojsku Polskim przywrócono wiele elementów naszego chlubnego dziedzictwa. Jest to proces wciąż niezakończony i w przyszłości kolejne elementy spuścizny historycznej będą wracały na należne im miejsce we współczesnych Siłach Zbrojnych RP. Jest to jeden z priorytetów obecnego kierownictwa Ministerstwa Obrony Narodowej oraz polityki historycznej resortu".

Tak krótko przedstawia się historia jednego z najpiękniejszych i oryginalnych symboli w Polskich Siłach Zbrojnych w aspekcie obowiązujących dokumentów. Spór dotyczący położenia pól jest otwarty.

Sądzimy, że mając tę wiedzę możecie Państwo sprawdzić jaki jest układ pól na samolotach historycznej kolekcji zebranej w 32. BLT.